متخصص غدد – متخصص غدد و متابولیسم – دکتر غدد

تخصص پزشکی در زمینه سیستم غدد درون ریز که شامل غده هیپوفیز، لوزالمعده، تخمدان ها، بیضه ها، غده تیروئید و غدد فوق کلیوی است، در اوایل قرن بیستم گسترش یافت. غدد درون ریز زمینه ساز بیماری های مرتبط با هورمون ها هستند. متخصص غدد می تواند مشکلات هورمونی و عوارض ناشی از آنها را تشخیص داده و درمان کند. هورمون های بدن فعالیت هایی از جمله متابولیسم، تنفس، رشد، تولید مثل، ادراک حسی و حرکت را تنظیم می کند. عدم تعادل هورمونی دلیل اصلی طیف گسترده‌ای از شرایط پزشکی است. انسان ها بیش از 50 نوع هورمون مختلف دارند. این هورمون ها ممکن است مقادیر بسیار کمی داشته باشند، اما همین مقادیر بسیار اندک از هورمون ها تاثیر قابل توجهی در عملکرد و رشد بدن دارند.

سیستم غدد درون ریز چیست؟

سیستم غدد درون ریز انسان از تعدادی غده تشکیل شده است. این غده ها هورمون هایی را برای کنترل بسیاری از عملکرد های مختلف بدن، تولید می کنند. هورمون ها پس از تولید در غده، وارد جریان خون شده و به اندام ها و بافت های مختلف بدن منتقل می ‌شوند. غدد درون ریز بدن شامل موارد زیر هستند :

غدد آدرنالین یا غدد فوق کلیوی

غدد فوق کلیوی در بالای کلیه ها قرار دارند. آنها به دو ناحیه راست و چپ تقسیم می شوند. غدد آدرنال هورمون های زیر را ترشح می کنند :

  • کورتیکواستروئیدها که شامل استروئید های درگیر در پاسخ به استرس، سیستم ایمنی بدن، التهاب و موارد دیگر هستند
  • کاتکول آمین ها مانند نوروپاتی نفرین و اپی نفرین در پاسخ به استرس
  • آلدوسترون که بر عملکرد کلیه تاثیر می گذارد .
  • آندروژن ها یا هورمونهای جنسی مردانه از جمله تستوسترون

هیپوتالاموس

غده هیپوتالاموس درست در بالای ساقه مغز و زیر تالاموس قرار دارد. این غده، عملکردهای غیر ارادی بدن از جمله تنفس، ضربان قلب، اشتها، خواب، دما و چرخه شبانه روزی یا ریتم روزانه را فعال و کنترل می کند. هیپوتالاموس از طریق غده هیپوفیز، سیستم عصبی را به سیستم غده درون ریز پیوند می دهد.

تخمدان ها و بیضه ها

تخمدان ها در دو طرف رحم زنان قرار دارند. تخمدان ها، هورمون های استروژن و پروژسترون را تولید می کنند. این هورمون ها رشد جنسی، باروری و قاعدگی را تقویت می کنند .

بیضه ها در اسکروتوم و زیر آلت مردانه قرار دارند و آندروژن ها را که عمدتاً تستسترون است، ترشح می کنند. آندروژن ها رشد جنسی، بلوغ، موی صورت، رفتار جنسی، میل جنسی، عملکرد نعوظ و تشکیل سلول‌ های اسپرم را کنترل می کنند .

لوزالمعده

لوزالمعده در داخل شکم قرار دارد و هم به عنوان یک غده درون ریز و هم بخشی از دستگاه گوارش به شمار می رود. لوزالمعده هورمون های زیر را تولید می کند :

  • انسولین: هورمون انسولین برای سوخت و ساز کربوهیدرات و چربی در بدن اهمیت دارد.
  • سوماتوستاتین: سوماتوستاتین عملکرد سیستم غده درون ریز و عصبی را کنترل کرده و هورمون هایی مانند گاسترین، انسولین و هورمون رشد را تنظیم می‌ کند.
  • گلوکاگون: گلوکاگون یک هورمون پپتیدی است که باعث افزایش سطح قند خون هنگام افت آن می شود.
  • پلی پپتید لوزالمعده: این هورمون به کنترل ترشح مواد ساخته شده توسط پانکراس کمک می ‌کند. در صورت بروز مشکل در عملکرد لوزالمعده، ممکن است مشکلاتی مانند دیابت و مشکلات گوارشی ایجاد شوند.

غدد پاراتیروئید

این غدد درون ریز کوچک که در گردن قرار دارند، هورمون پاراتیروئیدی تولید می کنند. این هورمون ها کلسیم و فسفات موجود در خون را تنظیم می کنند. ماهیچه ها و اعصاب بدن تنها در صورتی که این مواد شیمیایی در حالت تعادل قرار داشته باشند، به طور ایمن و کارآمد عمل می کنند.

غده پینال

پینال یک غده درون ریز است که در اعماق مغز قرار دارد. این غده، هورمون ملاتونین را ترشح کرده و به کنترل الگوهای خواب و سطح متوسط هورمون های تولید مثل کمک می کند .

غده هیپوفیز

غده هیپوفیز یک غده درون ریز متصل به هیپوتالاموس در پایه مغز است. گاهی اوقات غده هیپوفیز اصلی ‌ترین غده در سیستم غدد درون ریز خوانده می شود. زیرا هورمون هایی را ترشح می کند که عملکرد سایر غدد و همچنین رشد و چندین عملکرد دیگر بدن را تنظیم می‌ کنند .

هیپوفیز قدامی یا جلویی، هورمون هایی را تحت تاثیر قرار می دهد که بر رشد جنسی، عملکرد تیروئید، رشد، رنگدانه های پوستی و عملکرد آدرنال تاثیر می گذارد. اگر هیپوفیز قدامی دچار کم تحرکی باشد، می تواند منجر به رشد کند کودکان و کم تحرکی در سایر غدد درون ریز شود .

هیپوفیز خلفی یا عقبی، اکسی توسین ترشح می کند. این هورمون باعث افزایش انقباضات رحم و تولید هورمون ضد دیورتیک شده و کلیه ها را به جذب مجدد آب ترغیب می کند .

غده تیموس

تیموس یکی از غده های سیستم غدد درون ریز است که در زیر استخوان سینه قرار دارد. لنفوسیت های T که نوعی سلول ایمنی هستند، در غده تیموس تکامل یافته و تکثیر می شوند. غده تیموس در سیستم ایمنی بدن نقش دارد. این غده از بدن در برابر بیماری و عفونت محافظت می کند.

غده تیروئید

تیروئید غده ای به شکل پروانه است و درست در زیر سیب گردن قرار دارد. تیروئید هورمون هایی تولید می کند که در تنظیم فشار خون، دمای بدن، ضربان قلب، متابولیسم و نحوه واکنش بدن به هورمون های دیگر نقش اساسی دارند. غده تیروئید برای ایجاد هورمون از ید استفاده می کند. دو هورمون اصلی که توسط غده تیروئید تولید می شوند، شامل تیروکسین و تریودوتیرونین هستند. همچنین غده تیروئید، هورمون کلسیتونین تولید می کند. این هورمون به تقویت استخوان ها کمک کرده و متابولیسم کلسیم را تنظیم می ‌کند.

وظایف و اختیارات متخصص غدد و متابولیسم

متخصص غدد درون ریز، پزشکی است که تخصص خود را در زمینه معالجه یا تحقیقات بر روی اختلالات موثر بر سیستم غدد درون ریز به پایان رسانده است. این اختلالات به دلیل وجود غده های موجود در بدن ایجاد می شوند و می توانند مشکلاتی را در تولید مثل، رشد، سلامت استخوان یا متابولیسم ایجاد کنند. برخی از متخصصان غدد تنها در مناطق خاصی از سیستم غدد درون ریز تخصص دارند. شما به عنوان متخصص غدد، در هنگام معالجه بیماران باید علائم آن ها را ارزیابی کرده و بر اساس نتایج آزمایشات، یک برنامه درمانی مناسب را ارائه دهید.

عدم تعادل هورمونی می تواند ناشی از عوامل ژنتیکی یا محیطی باشد. برخی از نوزادان با مشکلات هورمونی متولد می شوند که این مشکلات می توانند منجر به طیف وسیعی از مسائل بهداشتی مانند رشد کم شوند.

سه گروه گسترده از اختلالات غدد درون ریز عبارتند از :

  • تولید کم هورمون : در این شرایط، غده به اندازه کافی هورمون تولید نمی کند .
  • تولید زیاد هورمون : در این شرایط، غده مقادیر بیش از حد هورمون را تولید می کند .
  • وجود تومورها : تومورها در غدد درون ریز ایجاد می شوند. این تومورها ممکن است بدخیم و سرطانی یا خوش خیم و غیر سرطانی باشند .

متخصص غدد به درمان چه بیماری هایی کمک می کند ؟

متحخصص غدد به درمان انواع مختلفی از بیماری ها کمک می کند که در زیر می خواهیم به بررسی آن ها بپردازیم :

دیابت

این گروه از اختلالات با مقادیر زیاد قند در خون بیمار تشخیص داده می شود. به عنوان مثال، متخصصان غدد ممکن است به بیماران دیابتی آموزش دهند که چگونه سطح قند خون خود را کنترل کرده و محدودیت های غذایی ناشی از این بیماری را درک کنند. آنها همچنین ممکن است علاوه بر ایجاد تغییرات در شیوه زندگی بیماران، داروهای مختلفی را نیز تجویز کنند .

بیماری های تیروئید

پرکاری یا کم کاری غده تیروئید باعث ایجاد فشار خون بالا یا متابولیسم کند می ‌شود . متخصصان غدد و متابولیسم می توانند بیماران مبتلا به اختلالات تیروئید مانند بیماری گریوز، کم کاری تیروئید و در برخی موارد تومور تیروئید را درمان کنند. همچنین این متخصصان با همکاری متخصصان جراحی و آنکولوژی می ‌توانند تومورهای سرطانی و یا تومورهای خوش خیمی که خطرات سلامتی را به دنبال دارند، از بین ببرند و از این طریق به بیماران کمک کنند. پس از انجام جراحی، پزشک متخصص پیشرفت بیمار را دنبال کرده و داروهای لازم را تجویز می کند.

یائسگی

با افزایش سن، سیستم های بیولوژیکی بدن تغییر می کنند. یائسگی نقطه ای است که سیستم تولید مثل زن از عملکرد طبیعی خود متوقف می شود. با توجه به تغییرات هورمونی ایجاد شده، متخصصان غدد می توانند به بیماران در رفع عوارض جانبی احتمالی یائسگی مانند خستگی، نوسانات خلقی، تغییرات دمای بدن، افسردگی و افزایش وزن کمک کنند. متخصصان همچنین به دنبال علائم هشدار دهنده ای هستند که می ‌توانند نشان دهنده وجود مشکل در یائسگی باشند. این علائم شامل بیماری های قلبی که توسط متخصص قلب و عروق بررسی می شوند ، عملکرد ضعیف مثانه، مشکلات بینایی و پوکی استخوان هستند.

تومورهای هیپوفیز

غده هیپوفیز هورمون هایی را تولید کرده و عملکردهای مختلفی را در بدن انجام می دهد. تومور هایی که بر روی این غده تاثیر می گذارند، می توانند سرطانی یا غیر سرطانی باشند. علائم تومورهای هیپوفیز می‌ تواند شامل از دست دادن قدرت جنسی، افزایش اندازه پا و یا افزایش سایز انگشت باشد. در این شرایط، متخصص غدد با همکاری جراحان، غده هیپوفیز بیمار را خارج می کند. پس از تخلیه غده هیپوفیز، پزشک متخصص باید عملکرد هورمون هیپوفیز را از طریق دارو کنترل کند.

بیماری های غدد فوق کلیوی

ترشح بیش از حد هورمون توسط این غدد منجر به عصبی شدن بیش از حد، تعریق بدن، فشار خون بالا و بیماری کوشینگ می شود. همچنین ترشح کم هورمون ممکن است منجر به بیماری آدیسون، کمبود مینرال کورتیکوئید، کاهش وزن، از دست دادن انرژی و کم خونی شود.

بیماری های غده تیموس

ترشح زیاد هورمون توسط غده تیموس ممکن است به سیستم ایمنی بیش فعال منجر شود. سیستم ایمنی بیش فعال ممکن است به بیماری خود ایمنی منجر شود. همچنین مقادیر کم هورمون می تواند منجر به تضعیف سیستم ایمنی بدن شود. در نتیجه بدن قادر به مقابله با عفونت نبوده و به راحتی در برابر ویروس ها، باکتری ها و سایر عوامل بیماری زا شکست می خورد .

اختلالات هورمونی پیچیده

شما به عنوان متخصص غدد ، بیمارانی که مبتلا به مشکلات اساسی هورمونی هستند را درمان می کنید. همچنین ممکن است متخصصان غدد با اختلالات هورمونی پیچیده‌تر مانند سرطان غده تیروئید یا سایر غده های بدن، عدم تعادل شدید هورمونی، دیابت کنترل نشده و اختلالات ژنتیکی و هیپوفیز، اختلالات متابولیک و بیماری های خود ایمنی رو به روشوند. علاوه بر تشخیص و درمان این اختلالات هورمونی، انجام مطالعات و تحقیقات بالینی برای یافتن درمان های جدید بخشی از وظایف این متخصصان است.

الزامات آموزشی برای کسب تخصص غدد و متابولیسم

برای تبدیل شدن به یک متخصص غدد ، باید از دانشکده پزشکی فارغ التحصیل شوید . سپس باید تخصص پزشکی داخلی را تکمیل کرده و دوره غدد درون ریز را بگذرانید.