متخصص ایمونولوژی – ایمونولوژیست – پزشک ایمونولوژی

ایمونولوژیست، پزشک متخصصی است که در مدیریت و درمان مشکلات مربوط به سیستم ایمنی بدن مانند آلرژی و بیماری های خود ایمنی تخصص دارد. در صورتی که سایر متخصصان پزشکی گمان کنند که وضعیت پزشکی بیمار در ارتباط با سیستم ایمنی بدن است، بیمار خود را به متخصص ایمونولوژی ارجاع می‌ دهند. ارگانیسم های مضر فراوانی مانند ویروس ها، باکتری ها و انگل ها وجود دارند که همواره سعی در راهیابی به بدن دارند. در صورت موفقیت آمیز بودن تلاش آنها، می توانند منجر به ایجاد بیماری‌ های جدی شوند. ایمونولوژیست ها در بسیاری از زمینه های مختلف مانند تحقیقات زیست پزشکی و مراقبت‌های بهداشتی، کشاورزی و نظارت بر محیط زیست فعالیت دارند.

برخی از متخصصان ایمونولوژی و آلرژی

نقص ایمنی و ایمنی شناسی بالینی

سیستم ایمنی بدن سیستم پیچیده ای از ساختارها و فرآیندهایی است که برای محافظت از بدن در برابر بیماری ها تکامل یافته است. سیستم ایمنی یک سیستم بسیار تنظیم شده و متعادل است و زمانی که تعادل آن مختل شود، ممکن است منجر به ایجاد بیماری شود. بخش اعظم مطالعات و تحقیقات مربوط به سیستم ایمنی بدن که توسط ایمونولوژیست ها انجام می شود، شامل روش های درمانی جدید و درمان هایی است که می توانند در روش کار سیستم ایمنی بدن تغییر ایجاد کرده و موجب تقویت آن در برابر عوامل بیماری زای خاص شوند. بیماری های سیستم ایمنی به دلیل مشکلات زیر رخ می دهند:

اختلالات نقص ایمنی

اختلالات نقص سیستم ایمنی بدن شامل وجود اختلال در سیستم ایمنی و عدم توانایی آن در دفاع مناسب از بدن است؛ در نتیجه این اختلالات همواره با عفونت های شدیدی که به طور مرتب عود می کنند یا منجر به ایجاد عوارض جدی می‌شوند، همراه است. این اختلالات به شدت ناتوان کننده و حتی کشنده هستند. اختلال نقص ایمنی به دو دسته تقسیم می شود:

  • نقص ایمنی اولیه که معمولاً مادرزادی بوده و از زمان تولد وجود دارند. این نوع اختلالات به طور کلی ارثی بوده و نسبتاً نادر هستند.
  • نقص ایمنی ثانویه که در طول زندگی ایجاد شده و ممکن است منجر به عفونت شوند. ایدز و به دنبال آن عفونت اچ آی وی نمونه ای از این نوع اختلال هستند.

بیماری های خود ایمنی

بیماری های خود ایمنی زمانی رخ می ‌دهند که سیستم ایمنی به بدن برای محافظت از آن حمله می کند. افرادی که از بیماری ‌های خود ایمنی رنج می ‌برند، مبتلا به نوعی نقص در سیستم ایمنی هستند که باعث می شود بدن نتواند مولکول های خود را از مولکول های غیر خودی یا اجسام خارجی تشخیص دهد. علم ایمونولوژی طیف گسترده ‌ای از آزمایشات را برای تشخیص بیماری های خود ایمنی فراهم کرده است. بیماری های خود ایمنی ممکن است شامل بیماری های اولیه خود ایمنی مانند دیابت نوع یک باشد که از بدو تولد وجود دارند و یا به عنوان بیماری های خود ایمنی ثانویه که به دلیل عوامل مختلف بروز می‌ کنند، ایجاد شود.

آلرژی

آلرژی نوعی اختلال حساسیت است که به دلیل واکنش سیستم ایمنی بدن در برابر مواد بی ضرر خارجی ایجاد شده و باعث آسیب به بافت های بدن می شود. هر ماده‌ ای می تواند باعث ایجاد حساسیت شود. اما معمولاً آلرژی پس از خوردن انواع خاصی از مواد غذایی مانند بادام زمینی یا استنشاق مواد موجود در هوا مانند گرده یا گرد و غبار ایجاد می‌ شود. در واکنش های آلرژیک، بدن معتقد است که آلرژن ها خطرناک هستند و بلافاصله موادی را برای حمله به آنها تولید می کند. حمله به آلرژن ها باعث می‌ شود سلول‌ های سیستم ایمنی بدن مواد شیمیایی قدرتمندی مانند هیستامین را آزاد کند. آزادسازی هیستامین باعث التهاب و بسیاری از علائم مرتبط با آلرژی می شود. علم ایمونولوژی در تلاش است تا آنچه را که در طی یک واکنش آلرژیک در بدن رخ می دهد و عواملی که باعث ایجاد آن ها می شود را درک کند.

آسم

آسم یک بیماری ناتوان کننده و گاهی کشنده ی مجرای تنفسی است. به طور کلی، آسم زمانی رخ می دهد که سیستم ایمنی بدن به ذرات استنشاق شده موجود در هوا پاسخ داده و در نتیجه منجر به ضخیم شدن مجرای هوایی در طول زمان می شود.

سرطان

سرطان نوعی بیماری است که در آن سلول ها به صورت غیر طبیعی و کنترل نشده رشد و تکثیر می یابند. سرطان توسط مجموعه ای از مشخصه ها تعریف می شود که یکی از آنها ظرفیت سلول های سرطانی برای جلوگیری از تخریب ایمنی است.

بیماری های رایج سیستم ایمنی

اختلالات سیستم ایمنی باعث فعالیت غیر طبیعی و بیش از حد سیستم ایمنی بدن می شوند. در موارد فعالیت بیش از حد، بدن به بافت های خود حمله می کند و به آنها آسیب می رساند. بیماری های کمبود ایمنی توانایی بدن در مبارزه با مهاجمان را کاهش می دهد و باعث آسیب پذیری بدن در برابر عفونت ها می شود. در پاسخ به وجود ماده خارجی ناشناخته، سیستم ایمنی بدن تولید آنتی بادی هایی را آغاز می کند که به جای مبارزه با عفونت ها به بافت‌ های خود حمله می کند. درمان بیماری های خود ایمنی به طور کلی بر کاهش فعالیت سیستم ایمنی بدن متمرکز است.

بیماری های رایجی که توسط متخصص ایمونولوژی و آلرژی درمان می شوند، شامل موارد زیر هستند:

روماتیسم مفصلی

در این بیماری سیستم ایمنی بدن آنتی بادی هایی را تولید می ‌کند که به مفاصل متصل می شوند. سلول های سیستم ایمنی به مفاصل حمله کرده و باعث التهاب، تورم و درد می شوند. در صورت عدم درمان، آرتریت روماتوئید به ‌تدریج باعث آسیب دائمی به مفاصل می شود.

لوپوس اریتماتوز سیستمیک

افراد مبتلا به لوپوس، آنتی بادی های خود ایمنی ایجاد می کنند که می توانند به بافت های بدن متصل شوند. در این بیماری، مفاصل، ریه ها، سلول های خونی، اعصاب و کلیه ها معمولاً درگیر می شوند.

بیماری التهابی روده

در بیماری التهابی روده، بدن به روده حمله کرده و باعت بروز اسهال، خونریزی روده، تحرک بیش از حد روده، درد شکم، تب و کاهش وزن می شود. کولیت اولسراتیو و بیماری کرون دو شکل عمده بیماری التهابی روده هستند. داروهای سرکوب کننده سیستم ایمنی خوراکی و تزریقی می توانند به درمان این بیماری‌ ها کمک کنند.

بیماری مولتیپل اسکلروز

در این بیماری سیستم ایمنی بدن به سلول های عصبی حمله کرده و این باعث ایجاد علائمی مانند درد، کوری، ضعف هماهنگی و اسپاسم عضلانی می شود. از داروهای مختلفی برای درمان مولتیپل اسکلروز استفاده می شود.

دیابت نوع 1

آنتی بادی های سیستم ایمنی به سلول های تولید کننده انسولین در لوزالمعده حمله کرده و آنها را از بین می برند. بیماران مبتلا به دیابت نوع 1 برای زنده ماندن نیاز به تزریق انسولین دارند.

سندروم گیلن باره

در این بیماری سیستم ایمنی بدن به اعصاب کنترل کننده عضلات پاها، بازوها و قسمت بالایی بدن حمله می کند. فیلتر کردن خون با روشی به نام پلاسمافرس اصلی ترین درمان برای سندروم گیلن باره است.

پسوریازیس

در بیماری پسوریازیس، سلول های خونی سیستم ایمنی که به آنها سلول های T گفته می شود، در پوست جمع می شوند. فعالیت سیستم ایمنی بدن سلول‌ های پوست را به سرعت تولید کرده و باعث ایجاد پلاک های نقطه ای بر روی پوست و پوسته پوسته شدن آنها می شود.

بیماری گریوز

در بیماری گریوز سیستم ایمنی بدن آنتی بادی هایی را تولید می کند که غده تیروئید را تحریک کرده تا مقادیر بیشتری هورمون تیروئید را در خون آزاد کند. علائم بیماری گریوز شامل چربی چشم، کاهش وزن، عصبی بودن، تحریک ‌پذیری، ضربان بالای قلب، ضعف و شکنندگی مو است.

تیروئیدیت هاشیموتو

در این بیماری آنتی ‌بادی ‌های تولید شده توسط سیستم ایمنی بدن به غده تیروئید حمله کرده و سلول های تولید کننده هورمون تیروئید را به آرامی از بین می‌ برند.

میاستنی گراویس

در این بیماری آنتی‌ بادی‌ ها به اعصاب متصل شده و باعث می شوند اعصاب نتوانند به درستی به تحریک عضلات پاسخ دهند.

واسکولیت

در این نوع بیماری سیستم ایمنی بدن به رگ های خونی حمله کرده و به آنها آسیب می رساند. واسکولیت می ‌تواند بر روی هر اندامی تاثیر بگذارد. بنابر این علائم آن بسیار متفاوت بوده و در هر نقطه از بدن ممکن است ایجاد شود.

آلرژی رینیت

رینیت آلرژیک یک واکنش آلرژیک به مواد استنشاقی است. رینیت آلرژیک به دو نوع اصلی رینیت آلرژیک فصلی و رینیت آلرژیک چند ساله تقسیم می شود. علائم این بیماری ممکن است شامل عطسه، خارش چشم و کوفتگی باشد.

آنژیوادما

بیماری آنژیوادما بیش از آنکه سطح پوست را تحت تاثیر قرار دهد، موجب تورم در زیر پوست می شود. تورم آنژیوادما به طور معمول در اطراف چشم و لب رخ می دهد. آنژیوادم ارثی یک اختلال ایمنی ارثی نادر است که باعث تورم به ویژه در صورت و گلو می شود.

آسم

بیماری آسم شامل التهاب مجرای هوایی در ریه ها است.

اگزما

اگزما یک بیماری پوستی بسیار شایع است که اغلب با خارش شروع می شود. خراشیدن سطح پوست منجر به بثورات و لکه های خشک و قرمز می شود و در برخی نیز همراه با ایجاد تاول است.

برونشیت

برونشیت شامل التهاب لوله های برونشی است که هوا را به داخل و خارج از ریه ها حمل می کند.

درماتیت تماسی

درماتیت تماسی شامل تحریک پذیری پوست بر اثر لمس مواد خاص و ایجاد قرمزی، خارش یا تورم است.

آلرژی غذایی

در آلرژی های غذایی، سیستم ایمنی بدن به مواد غذایی به عنوان ماده مضر واکنش نشان می دهد. در طی این واکنش مواد شیمیایی که می ‌توانند باعث کهیر، تنگی نفس، تورم زبان و علائم دیگر شوند، آزاد می شود.

حساسیت غذایی

حساسیت های غذایی معمولاً ناشی از واکنش های دستگاه گوارش به آنزیم ها یا پروتئین های موجود در مواد غذایی است.

کهیر

کهیر شامل جوش های خارش دار بر روی پوست است که غالباً از واکنش آلرژیک به مواد غذایی یا مواد دیگر ناشی می شود.

سندروم آلرژی دهان

در سندروم آلرژی دهان، افراد نسبت به برخی از میوه ها و سبزیجات حاوی پروتئین های مشابه با مواد حساسیت زا و علف های هرز واکنش آلرژیک نشان می‌ دهند.

راش پوستی

راش پوستی، بثورات مختلفی را توصیف می کند که شامل التهاب پوست می باشد.

سینوزیت

سینوزیت، التهاب یا تورم سینوس‌هایی است که فضاهای توخالی استخوان صورت را پر می کنند. سینوزیت زمانی رخ می ‌دهد که مجاری بینی به دلیل حساسیت به سرما خوردگی و یا مشکلات تنفسی متورم شده و اجازه نمی ‌دهد که مخاط تخلیه شود.

روش های تشخیصی مورد استفاده توسط متخصصان ایمونولوژی

  • معاینه جسمی
  • بررسی سابقه پزشکی بیمار
  • آزمایش خون از جمله آزمایش هایی برای تشخیص آنتی بادی ها
  • اشعه ایکس

درمان های مورد استفاده توسط متخصصان ایمونولوژی

  • کورتیکواستروئیدها برای کاهش التهاب
  • داروهای ضد التهاب برای کاهش التهاب و درد
  • داروهای ضد درد
  • داروهای سرکوب کننده سیستم ایمنی برای مهار فعالیت سیستم ایمنی بدن
  • فیزیوتراپی برای بازگشت به تحرک
  • داروهایی مانند انسولین برای رفع کمبود آن
  • عمل های جراحی برای درمان
  • انسداد روده

سازمان ها و ارگان های فعالیت ایمونولوژیست ها

شغل و نقشه ایمونولوژیست ها اغلب به نوع سازمانی که در آن کار می ‌کنند، بستگی دارد:

  • متخصصان ایمونولوژی شاغل در خدمات بهداشتی درمانی: این متخصصان در بررسی بیماری های ایمنی و مطالعه آلرژی‌ ها تخصص دارند.
  • ایمونولوژیست های شاغل در صنعت داروسازی و بیوتکنولوژی: این متخصصان به توسعه محصولات جدید پزشکی و درمانی کمک می کنند.
  • متخصصان ایمونولوژی شاغل در دانشگاه ها: این متخصصان می توانند به عنوان مدرس مشغول به کار شوند و در عین حال تحقیقات خود را در مورد ایمونولوژی ادامه دهند.