متخصص نفرولوژی – نفرولوژیست – دکتر نفرولوژی

نفرولوژی شاخه ای از پزشکی است که در تشخیص و معالجه شرایط تاثیر گذار بر کلیه ها تمرکز دارد. همچنین متخصص نفرولوژی آموزش های لازم برای کمک به مدیریت تاثیرات اختلال عملکرد کلیه بر سایر قسمت های بدن را دریافت می کند. نفرولوژیست، پزشک متخصصی است که در معالجه بیماری های تاثیر گذار بر کلیه و همچنین تاثیر این بیماری ها بر سایر قسمت های بدن تخصص دارد. بدن انسان شامل دو کلیه در دو طرف ستون فقرات است. کلیه ها چندین کارکرد حیاتی و مهم دارند، از جمله:

  • از بین بردن ضایعات و مایعات اضافی از خون
  • حفظ تعادل الکترولیت بدن
  • آزاد کردن هورمون ها برای کارکرد های مختلف مانند کنترل فشار خون

برخی از متخصصان نفرولوژی

سیستم کلیه

کلیه ها دو عضو لوبیا مانند در سیستم کلیوی هستند. آنها به بدن در دفع ضایعات کمک کرده و قبل از برگشت خون به قلب، آن را فیلتر می‌ کنند. سیستم کلیوی شامل موارد زیر است:

نفرون

نفرون ها مهم ترین قسمت کلیه ها هستند. آنها خون را دریافت کرده، مواد مغذی را متابولیزه و به عبور مواد زائد از خون تصفیه شده، کمک می کنند. هر کدام از کلیه ها دارای حدودا یک میلیون نفرون هستند.

جسمک کلیوی

خون پس از ورود به نفرون، وارد جسمک کلیوی می ‌شود که به آن مالپیگی بدن نیز گفته می شود. جسمک کلیوی شامل دو ساختار دیگر است که عبارتند از:

  • گلومرول ها: گلومرول ها خوشه ای از مویرگ ها هستند که پروتئین را از خون در حال عبور از جسمک کلیه، جذب می کنند.
  • کپسول بومن: مایع باقی مانده که به آن ادرار کپسولار گفته می‌ شود، از طریق کپسول بومن درون لوله های کلیوی عبور می کند.

مجاری کلیوی

لوله های کلیوی شامل یکسری لوله هستند که پس از کپسول بومن شروع شده و در قسمت مجاری جمع آوری به پایان می رسند. هر لوله دارای چندین بخش است:

  • لوله پیچیده نزدیک یا توبول پروگزیمال: این بخش آب، سدیم و گلوکز را از داخل خون جذب می کند.
  • لوله هنله: این بخش پتاسیم، کلرید و سدیم را از داخل خون جذب می کند.
  • لوله پیچیده دیستال: این بخش سدیم بیشتری را از داخل خون جذب کرده و پتاسیم و اسید را مصرف می کند.

با گذشت زمان، مایعی که به انتهای لوله رسیده، رقیق و پر از اوره می شود. اوره محصول جانبی متابولیسم پروتئین است که به داخل ادرار می ریزد.

پوسته کلیوی

پوسته کلیوی قسمت بیرونی کلیه بوده و حاوی گلومرول و لوله های پیچیده می باشد. لبه های خارجی پوسته کلیوی توسط جسمک کلیوی که لایه ای از بافت چربی است، احاطه شده اند. جسمک و پوسته کلیوی با همکاری یکدیگر از ساختار داخلی کلیه محافظت می کنند.

مدولای کلیه

مدولای کلیه، بافت صاف و داخلی کلیه است. این شامل لوله هنله و همچنین اهرام کلیوی می باشد.

اهرام کلیوی

اهرام کلیه ساختارهای کوچکی بوده و شامل رشته‌ های نفرون و توبول هستند.

مجاری جمع آوری

در انتهای هر نفرون در مدولا کلیوی، مجاری جمع آوری وجود دارد مایعات فیلتر شده از نفرون ها خارج می شود و در مجاری جمع آوری قرار می گیرند. سپس مایع به سمت محل نهایی در لگنچه کلیوی حرکت می کند.

لگنچه کلیوی

لگنچه کلیوی ساختاری قیفی شکل دارد و در قسمت داخلی کلیه واقع شده است. این بخش از کلیه به عنوان مسیری برای جمع آوری مایع در مثانه عمل می کند.

کالیس

قسمت ابتدایی لگنچه کلیوی شامل کالیس است. کالیس فضاهای کوچک فنجانی شکلی است که مایع را قبل از حرکت به مثانه جمع آوری می کند. همچنین کالیس محلی برای تبدیل مایعات و ضایعات اضافی به ادرار است.

هیلوم

هیلوم دهانه کوچکی است که در لبه داخلی کلیه، جایی که کلیه به سمت داخل انحنا پیدا کرده و شکل لوبیا مانند پیدا می کند، قرار دارد. لگنچه کلیوی، سرخرگ و ورید کلیوی از داخل هیلوم عبور می کنند.

میزنای

میزنای لوله ای از ماهیچه است که ادرار را به مثانه منتقل می کند.

متخصص نفرولوژی چه بیماری هایی را درمان می کند؟

متخصصان نفرولوژی شرایطی را که به طور مستقیم و غیر مستقیم بر روی کلیه ها تاثیر دارند، درمان می کنند. برخی از شرایط رایجی که یک نفرولوژیست معالجه می ‌کند، شامل موارد زیر است:

  • بیماری کلیوی پیشرفته یا مزمن
  • شرایط گلومرولی مانند گلومرولونفریت و سندروم نفروتیک
  • بیماری های کلیوی توبولینوسیتی
  • نقایص توبولار
  • شرایط عروق کلیوی مانند تنگی عروق کلیه
  • عفونت کلیه
  • نئوپلاسم کلیه یا رشد غیر طبیعی
  • ناهنجاری های ساختاری یا عملکردی کلیه، مثانه یا سیستم جمع آوری ادرار مانند نفرولیتیازیس
  • فشار خون بالا
  • واسکولیت
  • شرایط خود ایمنی مربوط به کلیه ها
  • عدم تعادل یا اختلال در الکترولیت، مایع و اسید پایه
  • برخی از اختلالات متابولیکی مانند دیابت

روش های تشخیصی مورد استفاده توسط متخصصان نفرولوژی

دکتر نفرولوژی از آزمایش های مختلفی برای تشخیص و شناسایی مشکلات کلیوی استفاده می کند. اما متداولترین آزمایشاتی که متخصص نفرولوژی برای تشخیص یا نظارت بر شرایط کلیه مورد استفاده قرار می‌ دهد، شامل آزمایش خون و ادرار است. کلیه‌ ها مایعات و ضایعات اضافی را از خون فیلتر کرده و ادرار تولید می کنند. این بدان معنی است که آزمایش خون و ادرار اغلب می تواند نشان دهد که آیا کلیه ها به درستی عمل می کنند یا خیر. همچنین آزمایش ادرار می تواند مقادیر غیر طبیعی پروتئین های مرتبط با آسیب کلیوی در ادرار را مشخص کند. در حالت کلی، آزمایش های تشخیصی شامل موارد زیر هستند:

آزمایش خون

آزمایش های رایج خون شامل موارد زیر هستند:

کراتینین سرم

کراتینین کلیه محصول جانبی حاصل از متابولیسم پروتئین کراتین است که در اثر فعالیت طبیعی ماهیچه‌ها تولید می‌شود. با این حال، وجود مقادیر زیاد کراتینین در خون یا افزایش کراتین سرم، نشان دهنده بیماری پیشرونده کلیه است. سطح کراتینین سرم به عواملی از جمله سن، اندازه بدن و رابطه جنسی بستگی دارد.

سرعت فیلتراسیون گلومرولی

میزان فیلتراسیون گلومرولی نشان دهنده این است که کلیه ها تا چه اندازه قادر به تصفیه مایعات اضافی و ضایعات خون هستند. متخصص نفرولوژی می ‌تواند با محاسبه سطح کراتینین سرم و فاکتور سازی سن، جنس و رابطه جنسی، سرعت فیلتراسیون گلومرولی را تعیین کند.

آزمایش ادرار

آزمایشات رایج ادرار شامل موارد زیر هستند:

آنالیز ادراری

برای انجام تجزیه و تحلیل ادرار، نفرولوژیست معمولاً نمونه ای از ادرار را در زیر میکروسکوپ مورد بررسی قرار می دهد. آنالیز ادراری همچنین می ‌تواند شامل تست دیپستیک باشد که در طی آن، متخصص نفرولوژی یک نوار کوچک حاوی مواد شیمیایی را در نمونه ادرار قرار می ‌دهد. در صورت غیر طبیعی بودن سطح پروتئین خون، باکتری ها، قند یا عفونت، نوار واکنش داده و تغییر رنگ می دهد. این آزمایش به تشخیص بسیاری از شرایط کلیوی و مجاری ادراری کمک می کند.

آزمایش ادرار ۲۴ ساعته

در یک آزمایش ادرار ۲۴ ساعته، بیمار باید ۲۴ ساعت ادرار خود را در یک ظرف مخصوص جمع آوری کند. این آزمایش برای مشخص کردن مقدار ادرار، پروتئین و الکترولیت کلیه ها، به طور روزانه مورد استفاده قرار می گیرد.

آزمایش کلیرانس کراتینین

آزمایش کلیرانس کراتینین میزان کراتینین را در یک نمونه ادرار ۲۴ ساعته با نمونه موجود در خون مقایسه می کند. این آزمایش تعیین می کند که چه مقدار ضایعات در کلیه ها در هر دقیقه فیلتر می شود.

آزمایش میکروآلبومینوری

آزمایش میکروآلبومینوری نوعی تست دیپستیک است که می تواند مقدار پروتئین آلبومین را در ادرار مشخص کند. افرادی که در معرض خطر ابتلا به بیماری های کلیوی قرار دارند، از جمله کسانی که فشار خون بالا یا شرایط متابولیکی مانند دیابت دارند، ممکن است این آزمایش را در صورتی که تست دیپستیک استاندارد آنها برای سطح پروتئین اضافی در خون منفی باشد، انجام دهند.

روش های پزشکی مورد استفاده توسط متخصصان نفرولوژی

متخصصان نفرولوژی از چندین روش مختلف برای کمک به تشخیص، نظارت و معالجه بیماری های کلیه استفاده می کنند. این روش ها شامل موارد زیر است:

سونوگرافی

سونوگرافی برای ایجاد تصویر از کلیه ها با استفاده از امواج صوتی انجام می شود. این آزمایش می تواند تغییرات در اندازه یا موقعیت کلیه ها و همچنین هر گونه انسداد را تشخیص دهد. انسداد ها می توانند به دلیل تشکیل تومورها، هرگونه رشد های غیر طبیعی دیگر یا سنگ کلیه ایجاد شوند.

سی تی اسکن

سی تی اسکن برای ایجاد تصویر از کلیه ها با استفاده از رنگ کنتراست داخل وریدی یا اشعه ایکس انجام می شود. این آزمایش می تواند موانع یا ناهنجاری های موجود در ساختار کلیه ها را تشخیص دهد. با این حال، رنگ های کنتراست ممکن است برای افرادی که بیماری کلیوی دارند، مشکل ساز باشد.

بیوپسی

بیوپسی شامل قرار دادن یک سوزن نازک دارای لبه برش در کلیه ها، برای نمونه گیری از بافت آنها است. متخصص نفرولوژی ممکن است به دلایل مختلفی بیوپسی را انجام دهد. از جمله این دلایل می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • ارزیابی آسیب کلیه ها
  • شناسایی فرایند بیماری و تشخیص چگونگی پاسخ به درمان
  • کمک به درک عوارض پیوند کلیه

همودیالیز

همودیالیز شامل جریان یافتن خون از طریق یک دستگاه کلیه مصنوعی به نام همودیالیزر است. همودیالیز به منظور از بین بردن ضایعات، مایعات اضافی و مواد شیمیایی اضافی قبل از برگشت خون به بدن، مورد استفاده قرار می گیرد.

پیوند کلیه

پیوند کلیه شامل از بین بردن بخشی از کلیه آسیب دیده و جایگزینی آن با کلیه سالم است.